Auto maakt tikkend geluid bij starten: dit zijn de oorzaken

Als je auto bij het starten een tikkend geluid maakt, komt dat in de meeste gevallen door een tijdelijk tekort aan olie in de bovenste delen van de motor. De eerste seconden na een koude start heeft de oliepomp nog niet genoeg druk opgebouwd om alle bewegende delen te smeren. Dat hoor je als een licht tikken of klikken, dat na een paar seconden vanzelf verdwijnt. Verdwijnt het geluid niet, dan wijst dat op een serieuzere oorzaak.

Waarom een auto tikkend geluid maakt bij het starten

Bij een koude start staat de olie stil in het carter, onderin de motor. De kleppen, nokkenas en andere onderdelen bovenin de motor zijn op dat moment nog droog. De oliepomp heeft een paar seconden nodig om olie omhoog te pompen. In die korte tijd wrijven metalen onderdelen zonder smering tegen elkaar, wat het bekende tikken veroorzaakt. Dit is normaal gedrag en hoeft bij een goed onderhouden motor niet tot schade te leiden.

Bij dieselmotoren, zoals de Mercedes 180 CDI, is dit tikkende startgeluid extra goed hoorbaar. Diesel heeft van zichzelf al meer mechanisch geluid dan benzine, en de hogere compressiedruk maakt losse onderdelen sneller hoorbaar. Het tikken dat de eerste seconden na de start klinkt en daarna wegvalt, is bij diesels dan ook een bekend en veelbesproken fenomeen op forumplatforms voor merkgebonden communities.

Mogelijke oorzaken van het tikken

Niet elk startgeluid is onschuldig. Hieronder staan de meest voorkomende oorzaken, van onschuldig naar ernstig:

• Olie drukopbouw (onschuldig): tikken verdwijnt binnen 2 tot 5 seconden na de start. Dit is normaal, zeker bij lage buitentemperaturen.
• Oliepeil te laag: als er te weinig olie in de motor zit, duurt het langer voor alle delen gesmeerd zijn. Controleer het peil met de meetstok als het tikken langer duurt dan normaal.
• Hydraulische kleppenspanners (HVA’s): veel moderne motoren gebruiken hydraulische verstellers die olie nodig hebben om de klepppenspeling op te vangen. Na een lange stilstand of bij verouderde olie kunnen deze even leeglopen, wat een duidelijk tikkend of rattelend geluid geeft.
• Verouderde of verkeerde olie: olie die te oud is of niet de juiste viscositeit heeft, pompt langzamer en smeert minder effectief bij de start. Altijd de door de fabrikant aanbevolen oliesoort gebruiken.
• Kettingspanner: bij motoren met een kettingaandrijving kan een slappe of versleten kettingspanner bij de start rammelend of tikkend klinken. Dit geluid klinkt wat ruiger dan het tikken van kleppenspanners en verdwijnt soms niet volledig.
• Slijtage aan klepstelen of nokkenas: bij hogere kilometerstanden kan mechanische slijtage de oorzaak zijn. Het tikken klinkt dan ook na opwarming of bij stationair draaien.
• Klepspeling te groot: bij motoren met mechanisch verstelbare kleppenspelingen (minder gebruikelijk in nieuwere auto’s) kan een te grote speling tikken veroorzaken dat ook warm aanwezig blijft.

Hoe je zelf de oorzaak kunt inschatten

De makkelijkste eerste stap is controleren wanneer het geluid precies klinkt. Verdwijnt het tikken binnen enkele seconden na de start? Dan is de oorzaak vrijwel zeker de normale oliedrukopbouw. Controleer daarna het oliepeil: trek de meetstok eruit, veeg hem af, steek hem terug en kijk of de olie tussen de min- en max-markering staat. Is het peil te laag, vul dan bij met de juiste oliesoort voor jouw motor.

Klinkt het tikken ook nog als de motor warm is, of wordt het erger bij hogere toerentallen? Dan is een bezoek aan een garage verstandig. Aanhoudend tikken bij een warme motor kan wijzen op slijtage of een mechanisch probleem dat bij langer rijden schade oplevert.

Let ook op het oliecontrolelampje. Brandt dat bij het starten even langer dan normaal (langer dan 1 tot 2 seconden) voor het dooft, dan is de oliedrukopbouw trager dan hoort. Dat kan wijzen op een versleten oliepomp of sterk verouderde olie.

Wat je kunt doen om het tikken te voorkomen

Regelmatige olieverversing is de effectiefste preventieve maatregel. Gebruik altijd de viscositeitgraad die in het instructieboekje staat, bijvoorbeeld 5W-30 of 0W-40, afhankelijk van het motortype. Bij lage buitentemperaturen kiest een dunvloeibaarder olie (lage W-waarde) sneller door de motor dan zware olie, waardoor het tikken bij de start korter duurt.

Vermijd het direct vol gas geven direct na de start, zeker bij koude motor. Geef de oliepomp die paar seconden de tijd om druk op te bouwen. Dit geldt extra in de winter, wanneer olie dikker is en langzamer stroomt. Na de start op stationair laten draaien hoeft niet lang, maar een paar seconden rust is gunstig voor de levensduur van de motor.

Houdt het tikken bij jouw auto aan, ook nadat je oliepeil klopt en de olie vers is? Laat dan een garage de oliedruk meten met een manometer. Dat geeft in een paar minuten uitsluitsel over de gezondheid van de oliepomp en de interne motoronderdelen. Vroeg ingrijpen voorkomt veel duurdere reparaties later.